Ταξινόμηση
Οι νυχτερίδες είναι θηλαστικά της τάξης Χειρόπτερα (Chiroptera).
Είναι τα μόνα θηλαστικά που μπορούν να πετούν.
Αποτελούν τη δεύτερη μεγαλύτερη τάξη θηλαστικών μετά τα τρωκτικά, με πάνω από 1.000 είδη παγκοσμίως.
Περιγραφή
Η νυχτερίδα δεν έχει φτερά όπως τα πουλιά.
Πετάει με τα μπροστινά της άκρα, των οποίων τα δάχτυλα είναι ενωμένα μεταξύ τους με μεμβράνη που σχηματίζει το «φτερό».
Ζει κατά μέσο όρο 5–10 χρόνια, ενώ σε ορισμένα είδη μπορεί να φτάσει και τα 30 χρόνια.
Χάνει γρήγορα θερμότητα από το σώμα της, γι’ αυτό και πρέπει να τρέφεται εντατικά για να την αναπληρώνει.
Διατροφή
- Πολλά είδη τρέφονται με φυτικής προέλευσης τροφές.
- Τα περισσότερα είναι εντομοφάγα και τρώνε κάθε βράδυ έντομα μέχρι και το μισό βάρος τους.
- Υπάρχουν και σαρκοφάγα και αιμοφάγα είδη, αλλά αυτά συναντώνται μόνο σε τροπικές περιοχές.
Φυσικοί εχθροί
Στους φυσικούς εχθρούς των νυχτερίδων περιλαμβάνονται:
- Αρπακτικά πτηνά (π.χ. κουκουβάγιες, γεράκια)
- Θηλαστικά (π.χ. γάτα, κουνάβι)
- Ορισμένα είδη φιδιών
Αισθήσεις – Ηχοεντοπισμός
Οι νυχτερίδες χρησιμοποιούν ηχοεντοπισμό:
- Εκπέμπουν υψηλής συχνότητας ήχους
- Ακούνε την ηχώ που επιστρέφει από τα αντικείμενα
- Έτσι εντοπίζουν λεία και εμπόδια στο σκοτάδι με μεγάλη ακρίβεια
Πού ζουν
Τα περισσότερα είδη χρησιμοποιούν ως χώρο διαμονής:
- Σπήλαια
- Στέγες σπιτιών
- Εγκαταλελειμμένα κτίρια
- Άλλους ανθρωπογενείς χώρους (σοφίτες, κρυφές κοιλότητες κ.λπ.)
Βγαίνουν τη νύχτα για τροφή.
Επειδή είναι ωφέλιμα ζώα, σε αρκετές χώρες τις βοηθούν να στεγαστούν σε ειδικά ξύλινα “σπιτάκια νυχτερίδων”.
Μπορούν να φτάσουν σε έναν χώρο πετώντας πολλά χιλιόμετρα.
Βιολογία – Αναπαραγωγή
- Τον χειμώνα, όταν η τροφή είναι περιορισμένη, πολλές νυχτερίδες πέφτουν σε χειμερία νάρκη.
- Ορισμένα είδη μεταναστεύουν σε θερμότερες περιοχές και επιστρέφουν την άνοιξη.
Αναπαραγωγή:
- Ζευγαρώνουν το φθινόπωρο, λίγο πριν τη νάρκη.
- Η γονιμοποίηση γίνεται την άνοιξη. Το σπερματοζωάριο παραμένει όλο τον χειμώνα στο τοίχωμα της μήτρας και τότε γονιμοποιεί το ωάριο.
- Η εγκυμοσύνη διαρκεί περίπου 2 μήνες.
- Το θηλυκό γεννά 1 μικρό, το οποίο κουβαλά στην πλάτη της μέχρι να μπορέσει να πετάξει μόνο του.
- Οι νυχτερίδες μπορούν να πετούν με ταχύτητα περίπου 20 km/h.
Είδη νυχτερίδων στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα απαντούν πολλά είδη, μεταξύ των οποίων:
- Νυχτονόμος – Tadarida teniotis
- Μεσορινολόφος – Eptesicus serotinus
- Παρδαλονυχτερίδα – Vespertilio murinus
- Μεγάλος νυχτοβάτης – Nyctalus lasiopterus
- Νυχτοβάτης – Nyctalus noctula
- Νανονυχτερίδα – Pipistrellus pipistrellus
- Πτερυγονυχτερίδα – Miniopterus schreibersii
- Μπαρμπαστέλλος – Barbastella barbastellus
Νυχτερίδες και άνθρωπος
- Είναι πολύ ωφέλιμες, γιατί καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες εντόμων, ανάμεσά τους και έντομα βλαβερά για τον άνθρωπο (π.χ. κουνούπια).
- Προστατεύονται από τη νομοθεσία και από διεθνείς συμβάσεις. Οι πληθυσμοί τους μειώνονται για διάφορους λόγους (απώλεια βιότοπων, φυτοφάρμακα κ.ά.).
- Όταν μπαίνουν σε κτίρια, συνήθως είναι κατά λάθος και οφείλουμε να τις απομακρύνουμε χωρίς να τις βλάψουμε.
- Μπορεί να προκαλέσουν όχληση κυρίως λόγω των περιττωμάτων στον χώρο φωλιάσματος.
- Όπως κάθε ζώο, δεν είναι αποδεκτό να ζει και να δραστηριοποιείται μόνιμα σε χώρους διαμονής ή εργασίας ανθρώπων – απαιτείται ορθή διαχείριση, όχι εξόντωση.
Δεν συνιστάται η άμεση επαφή με νυχτερίδες, τόσο για λόγους υγιεινής (πιθανά παράσιτα/μικροοργανισμοί), όσο και για την προστασία του ίδιου του ζώου.
Διαχείριση – Απώθηση νυχτερίδων
- Έλεγχος κτιρίου
- Επιθεώρηση για πιθανές φωλιές σε στέγες, σοφίτες, κρυφά κενά.
- Θωράκιση χώρου ώστε να μην μπορούν να μπουν (δίχτυα, σίτες, σφράγισμα χαραμάδων).
- Ήπια απομάκρυνση
- Ανοίγουμε πόρτες και παράθυρα.
- Ανάβουμε τα φώτα ώστε να κατευθυνθούν προς την έξοδο.
- Πάντα με σεβασμό, χωρίς να τις χτυπάμε ή να τις παγιδεύουμε βίαια.
- Τι ΔΕΝ επιτρέπεται / δεν συνιστάται
- Μηχανήματα υπερήχων: συνήθως δεν υπάρχουν επίσημες εγκρίσεις για χρήση σε νυχτερίδες.
- Απωθητικά spray για άλλα θηλαστικά: δεν είναι εγκεκριμένα για νυχτερίδες.
- Κολλητικές παγίδες (για τρωκτικά): απαγορεύονται για νυχτερίδες.
- Ψεκασμοί με εντομοκτόνα: δεν επιτρέπονται για την αντιμετώπιση νυχτερίδων.
- Όταν δεν μπορούμε μόνοι μας
- Αν η διαχείριση της κατάστασης είναι δύσκολη, απευθυνόμαστε σε οργανώσεις προστασίας άγριας ζωής ή εξειδικευμένους φορείς.