Ταξινόμηση
Οι σαρανταποδαρούσες ανήκουν στη συνομοταξία Αρθρόποδα (Arthropoda), στην υποσυνομοταξία Μυριάποδα (Myriapoda), στην ομοταξία Χηλόποδα (Chilopoda) και στην τάξη Σκολοπενδρόμορφα (Scolopendromorpha).
Το πιο συνηθισμένο είδος στην Ελλάδα είναι το Scolopendra cingulata.
Περιγραφή
Το σώμα τους είναι μακρύ, εύκαμπτο και ταχύ, με 21 επαναλαμβανόμενες ζώνες, καθεμία από τις οποίες φέρει και ένα ζεύγος αρθρωτών ποδιών.
Το πρώτο ζεύγος ποδιών έχει εξελιχθεί σε τοξοφόρες δαγκάνες (forcipules), που λειτουργούν σαν σαγόνια και εγχέουν δηλητήριο.
Στα πλάγια του κεφαλιού υπάρχουν τέσσερα απλά μάτια, ενώ στο άνω μέρος βρίσκεται ένα ζευγάρι κεραίες, ιδιαίτερα ευαίσθητες σε δονήσεις και χημικά ερεθίσματα.
Βιολογία
- Τα χηλόποδα αυτά απαντώνται κυρίως σε εύκρατες και τροπικές περιοχές, προτιμώντας υγρά υπόγεια σημεία, πέτρες, ξύλα και οργανικό υλικό.
- Κινούνται πολύ γρήγορα, γεγονός που τα καθιστά αποτελεσματικούς θηρευτές.
- Τρέφονται με έντομα, προνύμφες και άλλα μικρά αρθρόποδα, τα οποία εντοπίζουν κυρίως τη νύχτα.
Αναπαραγωγή
- Τα θηλυκά εναποθέτουν 15–60 αυγά στο χώμα ή σε αποσυντεθειμένο ξύλο.
- Το θηλυκό προστατεύει ενεργά τα αυγά, τα καθαρίζει και τα προφυλάσσει από μύκητες.
- Σε ορισμένα είδη, παραμένει μαζί με τα νεαρά άτομα μέχρι να μπορούν να επιβιώσουν μόνα τους.
Οι σαρανταποδαρούσες και ο άνθρωπος
Τα περισσότερα είδη είναι απλώς ενοχλητικά, ωστόσο ορισμένα είδη (π.χ. Scolopendra sp.) μπορούν να προκαλέσουν εντονα επώδυνο τσίμπημα με τις δηλητηριώδεις δαγκάνες τους.
Συχνά προκαλούν φόβο ή απέχθεια, αν και σπάνια αποτελούν πραγματική απειλή για την υγεία.
Αντιμετώπιση
Μια ολοκληρωμένη εφαρμογή εντομοκτόνου την άνοιξη για γενικό έλεγχο εντόμων συνήθως επαρκεί και για την πρόληψη της παρουσίας σαρανταποδαρούσας.
Δεν σχηματίζουν μεγάλους πληθυσμούς, αλλά μπορεί να αποτελέσουν πρόβλημα όταν εισέρχονται σε κατοικίες.
Σε περίπτωση συχνής εμφάνισης, συνιστάται υπολειμματικός ψεκασμός για έρποντα έντομα στον περιβάλλοντα χώρο.